Project

General

Profile

Samenhang tussen woorden

Toelichting

Onze gegevensbank is gegroeid. Van een simpele woordenlijst naar een verzameling tabellen, elk met hun eigen doel. Redundantie, koppelingen, verwarring van definities. Niet optimaal dus. Om dat beter te gaan doen, moeten we goed nadenken over de gegevens die we opslaan.

Een woord, wat is dat eigenlijk?

We werken in principe met woorden. Maar wat een woord exact is, is niet duidelijk gedefinieerd.
Aardige voorbeelden zijn 'voorkomen' en 'balletje'. Beide hebben meerder betekenissen. Vóórkomen (in de rechtbank) en voorkómen (beter dan genezen) zijn verschillende uitspraken, verschillende betekenissen. Zo is een kleine bal ook iets anders dan een klein ballet, wat zelfs blijkt uit de afbrekingen: bal=le=tje en bal=let=je.

Hier onderkennen we al: de schrijfwijze, de uitspraak, de betekenis, het afbreekpatroon.

Voor een woordenboek is de betekenis belangrijk; het woord dat het best de betekenis aangeeft is het 'lemma', de ingang bij het zoeken op papier. Nu werken wij niet met papier, maar onze omgeving nog wel. Zo gaat de keuring van de Taalunie uit van het uitsluitend keuren van lemma's.

samenhang

Woorden hebben ook nog een relatie. Zo kan een werkwoord worden vervoegd en verbogen:
  • voorkomen, voorkomt, voorgekomen
  • voorkomen, voorkomt, voorkomen
  • bal, ballen, balletje, balletjes
  • ballet, balletten, balletje, balletjes
Maar er is ook andere samenhang, denk aan:
  • Haarlem
    • inwoner: Haarlemmer, Haarlemmers
    • inwoonster: Haarlemse, Haarlemsen
    • de spraak: Haarlems
    • uit het gebied: Haarlems, Haarlemse
  • lopen als werkwoord
    • wandelen, bewegen, ik loop, hij loopt
  • lopen als zelfstandig naamwoord
    • de loop van een kanon, de lopen van meerdere kanonnen en/of geweren
samenvatting?

TZT
Morfologie kan helpen om woorden zo aan elkaar te relateren.

Je kunt zelfs denken aan inhoudelijk samenhang:
  • merk: Opel
  • type: Opel Corsa

of aan:
een fiets heeft een wiel
een fiets is een voertuig

~ Geen idee of we ooit aan inhoudelijke samenhang toe komen, maar uitsluiten wil je het ook niet.
~ Op zich wel mogelijk, maar voorlopig een brug te ver. Gezien het huidige model, kan het uit eindelijk hier op aansluiten en qua techniek hetzelfde zijn.

Gebruik

De mate van gebruik van een woord staat los van de correctheid op zich. Zo is 'mar' een correct woord, maar gebruikt wordt het (dat wil zeggen...correct) nooit.
Het is dus alleen maar een risico om het op te nemen voor spellingcontrole. Toch is opnemen nuttig voor een woordenboek, als je tenminste kunt aangeven wat het dan betekent.

~ Het gebruik verandert zelfs in de tijd. Zo is fortuynisme wel een goed woord, maar of de laatste jaren het gebruik nog zo groot is, vraag ik me af.
~ Ik denk dat we vooral moeten richten op wat 90% van de gebruikers zou toepassen.